ประเวศ มหารัตน์สกุล.  (2549, - กรกฏาคม - กันยายน). "จริยธรรมการบริหาร,"   วารสารนักบริหาร.  26(3)  :  
        26-29
ประเวศน์  มหารัตน์สกุล.  (2549,  กรกฎาคม – กันยายน).  “จริยธรรมการบริหาร,”  วารสารนักบริหาร.  
26(3)  :  26 – 29.

จริยธรรมการบริหาร

	จริยธรรมตรงกับภาษาอังกฤษ Ethics แปลความได้ว่า จริยศาสตร์ แปลไทยเป็นไทย หมายถึง การปฏิบัติในสิ่งที่ถูกที่ควรจนเกิดเป็นความดีงาม ถามต่อว่าแล้วอะไรที่ถือเป็นความดีงาม คำตอบคือ สิ่งที่สังคมยอมรับและถือเป็นข้อปฏิบัติ มีคำอยู่สองคำที่ผู้คนมักใช้สลับกัน คือคำว่า คุณธรรม (Virtue) และจริยธรรม(Ethics) หรือมีการกล่าวว่าคนที่มีจริยธรรมแสดงว่าเป็นคนมีคุณธรรม หากนับย้อนหลังไป 300-400 ร้อยปีก่อนคริสตกาล ในสมัยกรีกโบราณมีการพูดถึงคุณธรรมของนักปกครองหรือผู้บริหารประเทศว่า ผู้บริหารประเทศควรมีคุณธรรม 4 ประการ ที่ปราชญ์การเมืองกรีกโบราณนาม เพลโต (Plato;384-322 ก่อนคริสตกาล) ได้วางรากฐานคุณธรรมของผู้บริหารประเทศไว้สี่ประการ ได้แก่ คุณธรรมความมีปรีชาญาณเป็นคุณธรรมของนักปกครอง คุณธรรมความกล้าหาญ เป็นคุณธรรมของทหาร คุณธรรมความรู้จักประมาณ(Temperance) เป็นคุณธรรมของพลเรือนและธุรการ คุณธรรมความยุติธรรม(Justice) หมายถึง การปฏิบัติต่อทุกคนภายใต้กติกาเดียวกัน เป็นคุณธรรมของฝ่ายตุลาการ ต่อมาอริสโตเติล ศานุศิษย์ของเพลโต ได้อธิบายคุณธรรมของเพลโตว่าเป็นทางสายกลาง คือ เป็นหลักปฏิบัติระหว่างคุณธรรมและกิเลส (Vice) และได้มีการเปลี่ยนชื่อคุณธรรมปรีชาญาณเป็น ความรอบคอบ (Prudence)
	
จริยธรรมทางการเมือง
	เมื่อสังคมได้พัฒนามาเป็นลำดับการอ้างสิทธิ์ของพระเจ้าโดยผู้ปกครองเป็นผู้ปฏิบัตินั้น ดูเหมือนไม่ศักดิ์สิทธิ์ ต่อมาจึงมีแนวคิดที่ท้าทายอำนาจของพระเจ้าว่า อำนาจในการปกครองเป็นของประชาชน ประชาชนสามารถเลือกผู้ปกครองได้เอง เรียกว่า การปกครองแบบประชาธิปไตย แม้ประชาชนจะเลือกผู้ปกครองได้เองแต่มิให้ใช้อำนาจรัฐหรืออำนาจอธิปไตยเบ็ดเสร็จเด็ดขาดที่คนๆ เดียวจึงต้องมีการแบ่งการใช้อำนาจอธิปไตยเป็น 3 อำนาจ คือ อำนาจนิติบัญญัติใช้โดยรัฐสภา อำนาจบริหารใช้โดยรัฐบาลและอำนาจตุลาการใช้โดยศาล ลักษณะเช่นนี้เป็นการถ่วงดุลซึ่งกันและกัน(Check and Balance) เพื่อให้เกิดความโปร่งใส และถือเป็นคุณธรรมอีกประการหนึ่ง ตามที่ปราชญ์การเมืองฝรั่งเศสนาม มองเตส กิเออ (Montesquieu) ออกแบบไว้ และอาจกล่าวได้ว่าหลักการบริหารจัดการที่ดี (Good Governance) ได้เกิดขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2291 ที่มองเตสกิเออ กล่าวไว้ในหนังสือเจตนารมณ์แห่งกฎหมาย (พงศ์เพ็ญ ศกุนตาภัย,  2547)
	จริยธรรมที่ต้องยึดหลักความโปร่งใสของการบริหารประเทศ นักการเมืองหรือผู้บริหารประเทศจึงต้องเคารพในการทำหน้าที่ของผู้ใช้อำนาจทั้งสามและยังต้องมีคุณธรรมความกล้าที่จะประกาศนโยบายเป็นสัญญาประชาคม (Social Contract) ใช้กฎหมายอย่างเสมอภาคไม่เลือกปฏิบัติ
จริยธรรมผู้บริหาร
	การกำหนดจริยธรรมของผู้บริหารเขากำหนดกันอย่างไร ง่าย ๆ คือ นำคำสอนของศาสนามาเป็นหลักยึดปฏิบัติ ดังกรณีหลักธรรมคำสอนของพุทธศาสนาที่ผู้บริหารควรยึดมั่นเป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติ เช่น ทศพิธราชธรรม ได้แก่ ทาน หมายถึงการให้วัตถุทานและธรรมทาน ศีล หมายถึง ความประพฤติ บริจาคะ หมายถึง การบริจาคหรือเสียสละสิ่งของ อาชชวะ หมายถึง ความซื่อตรง มัททวะ หมายถึง ความอ่อนโยนทั้งกายและใจ ตปะ หมายถึง ความเพียร ขจัดความเกียจคร้าน อักโกธะ หมายถึง ความไม่โกรธ อวิหิงสา หมายถึง ความไม่เบียดเบียนตัวเองและผู้อื่น ขันติ หมายถึง ความอดทน อดกลั้นต่อกิเลส ต่อทุกข์เวทนา อวิโรธนะ หมายถึง ความไม่คลาดธรรมไม่ผิดจากแนวทางที่ถูกต้อง หรือหลักธรรมพรหมวิหาร 4 ได้แก่ เมตตา หมายถึง ความคิด ปรารถนาจะให้ผู้อื่นเป็นสุข กรุณา หมายถึง ความคิดปรารถนาจะให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ มุทิตา หมายถึงการยินดีด้วยเมื่อผู้อื่นได้ดี อุเบกขา หมายถึง การวางเฉยไม่ดีใจเสียใจเมื่อผู้อื่นวิบัติ
	ในทางปฏิบัติของการบริหารองค์กรจะมีพนักงานอยู่สองระดับ คือ ระดับบริหารและระดับปฏิบัติ การที่มีวิธีคิดวิธีทำงาน รวมทั้งความสนใจในคุณธรรมและจริยธรรมทั้งที่เหมือนและแตกต่างกันไป ดังนั้นในทางปฏิบัติจึงได้นำคำสอนเหล่านั้นมาพัฒนาสอดแทรกไว้ในข้อกฎหมายระเบียบข้อบังคับ ที่ผู้คนในสังคมต้องยึดปฏิบัติซึ่งเป็นเรื่องจริยธรรมทางสังคมองค์กรก็มีระเบียบ ข้อบังคับและวินัยให้พนักงานยึดปฏิบัติ หากผู้บริหารและพนักงานไม่ละเมิดต่อระเบียบ ข้อบังคับถือได้ว่ามีจริยธรรมแล้ว
	บางครั้งการมีเพียงระเบียบข้อบังคับอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อการกระตุ้นจิตใจพนักงานให้ปฏิบัติในสิ่งที่ถูกที่ควร (Do and Don’t) องค์กรจึงนิยมเขียนจริยธรรมเป็นลายลักษณ์อักษรเรียกว่า จรรยาบรรณ ตามลักษณะของหน้าที่หรือวิชาชีพ อาจกล่าวได้ว่าจริยธรรมมีแหล่งกำเนิดมาจากคุณธรรมซึ่งเป็นเรื่องของสำนึกที่เกิดจากก้นบึ้งของจิตใจ ดังนั้นจึงเป็นมาตรฐานความประพฤติปฏิบัติที่สูงกว่ากฎหมาย ระเบียบ และข้อบังคับและกรณีบางอย่างกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับไม่ได้ครอบคลุมความประพฤติปฏิบัติตลอดเวลาในทุกสถานที่ การบริหารองค์กรมีแนวปฏิบัติคือ ระเบียบ ข้อบังคับ และจรรยาบรรณ ที่ถือได้ว่าเมื่อมีการปฏิบัติแล้วถือได้ว่ามีจริยธรรม แต่ระดับความเข้มข้นอาจจะต่างกันซึ่งอยู่แต่จิตสำนึกของแต่ละคน

จริยธรรมองค์กร และธุรกิจ
	จริยธรรมขององค์กรประกอบด้วยสองส่วนคือ ส่วนที่เกี่ยวพันกับวัตถุประสงค์ขององค์กรที่เรียกว่าจริยธรรมทางธุรกิจ และส่วนที่เกี่ยวพันกับกระบวนการ เรียกว่าจริยธรรมองค์กร
	จริยธรรมธุรกิจจะเกี่ยวข้องกับเจ้าของผู้ประกอบการที่มีความสำนึกต่อลูกค้าและสังคม จริยธรรมที่องค์กรธุรกิจควรยึดเป็นแนวปฏิบัติ ได้แก่
1.  ต้องไม่เป็นธุรกิจที่ขัดต่อศีลธรรมอันดีของประชาชนและต้องไม่ละเมิดต่อกฎหมาย
2.  กระบวนการผลิตต้องไม่ทำลายสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ
3.  ต้องไม่ใช้แรงงานเด็ก หรือสตรีในงานที่เสี่ยงอันตราย
4.  ต้องไม่กดขี่แรงงานหรือเอาเปรียบค่าจ้างค่าตอบแทน
5.  ต้องไม่เป็นธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการทำลายป่าไม้แหล่งต้นน้ำลำธารหรือสัตว์ป่า
6.  ไม่กอบโกยผลประโยชน์จากประเทศที่อ่อนแอหรือด้อยพัฒนา
7.  ใช้อำนาจทางการเมืองเพื่อความได้เปรียบทางการแข่งขัน
8.  ที่ตั้งสำนักงาน โรงงานไม่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาชุมชนในท้องถิ่น
9.  ไม่สร้างอาณาจักรผูกขาดตัดตอนที่สามารถกำหนดราคาขายกำหนดมาตรฐานสินค้าเอง โดยไม่มีองค์กรตรวจสอบ
10.  ต้องไม่เป็นธุรกิจที่มีผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของประชาชนหรือเป็นสิ่งเสพติดให้ใคร
	จริยธรรมองค์กร มนปัจจุบันจะมีการพิจารณายึดหลักการบริหารจัดการที่ดีอย่างน้อย 6 ประการ ในการจัดการกระบวนการบริหารองค์กรได้แก่
1.  หลักการมีส่วนร่วมของพนักงานในการบริหารงาน  2.  หลักความโปร่งใส  3.  หลักนิติธรรม     
4.  หลักคุณธรรม  5.  หลักความคุ้มค่า  6.  หลักความรับผิดชอบ 
	การบริหารจัดการที่ดี (Good Governance)  เป็นหลักการที่ได้มีการออกแบบไว้เพื่อสร้างหลักประกันในด้านการบริหารจัดการที่ดี เกิดความเชื่อถือของผู้มีส่วนได้เสีย (Stakeholders) ไม่ว่าจะเป็นผู้ถือหุ้น เจ้าของผู้ประกอบการจะได้ไม่ถูกผู้บริหารโกง พนักงานมีความเชื่อมั่นในองค์กร และลูกค้ามีความพึงพอใจในผลิตภัณฑ์ขององค์กรรวมทั้งหน่วยงานของรัฐ  สามารถเก็บภาษีได้เต็มเม็ดเต็มหน่วย และลดภาระในการบังคับใช้กฎหมายของเจ้าหน้าที่
	สรุปจริยธรรมทางการบริหารเป็นการนำหลักธรรมคำสอนของศาสนามาอธิบายถึงความถูกต้องชอบธรรมของกิจการขององค์กรและกิจกรรมทางการบริหาร ทั้งนี้วัตถุประสงค์เพื่อมุ่งยกระดับมาตรฐานชีวิตความเป็นอยู่ของลูกค้าและผู้คนในสังคมเป็นการสร้างความยุติธรรมระหว่างผู้ผลิต 
ผู้ซื้อและผู้ขาย และยังถือเป็นกระแสโลกาภิวัฒน์ที่กำลังถาโถมเข้าสู่องค์กรทุกประเภทของประเทศไทย
ชื่อเอกสาร :จริยธรรมการบริหาร:ppa797.pdf
Website :สำนักวิทยบริการ
แหล่งที่มา :ผศ.สมพิศ  สุขแสน
สำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์  


กลับไปหน้าจอสืบค้น